Met het overlijden van Sam Neill verliest de filmwereld een veelzijdig acteur die gedurende ruim vijf decennia een indrukwekkende carrière opbouwde. Voor Bondfans zal hij echter altijd een bijzondere plaats innemen als de man die in 1986 dichter dan vrijwel iedereen bij de rol van James Bond kwam, maar uiteindelijk net naast greep.
Toen Roger Moore na A View to a Kill afscheid nam van de rol, begon Eon Productions aan een van de meest uitgebreide castingprocessen uit de geschiedenis van de Bond-serie. Producent Albert R. “Cubby” Broccoli, Michael G. Wilson, Barbara Broccoli, regisseur John Glen en castingdirector Debbie McWilliams bekeken tientallen kandidaten. Onder hen bevonden zich onder meer Antony Hamilton, Lambert Wilson, Mark Greenstreet, Trevor Eve en Lewis Collins. Toch groeide al snel één naam uit tot de grote favoriet: Sam Neill.
De in Noord-Ierland geboren, maar in Nieuw-Zeeland opgegroeide acteur had indruk gemaakt met zijn hoofdrol als de legendarische spion Sidney Reilly in de televisieserie Reilly, Ace of Spies (1983). Zijn combinatie van intelligentie, charme en ingetogen autoriteit leek uitstekend aan te sluiten bij Ian Flemings oorspronkelijke Bond. Neill werd uitgenodigd voor een screentest in Pinewood Studios. Tijdens deze auditie speelde hij scènes uit From Russia with Love, waaronder de hotelscène met Tatiana Romanova, vertolkt door Maryam d’Abo. Daarnaast werd hij getest in een actiescène. Volgens regisseur John Glen was Neill “een van de laatste acteurs die ik testte, en ik herinner me dat hij erg goed was.” Ook Michael G. Wilson en Barbara Broccoli zagen veel in de Nieuw-Zeelander. Wilson verklaarde later zelfs dat Sam Neill de eerste echte koploper was: “We waren allemaal onder de indruk van Sam Neill en wilden hem graag gebruiken.”
Toch kwam de uiteindelijke beslissing bij Cubby Broccoli te liggen. Hoewel vrijwel iedereen onder de indruk was van Neills auditie, was Broccoli niet volledig overtuigd dat hij de volgende James Bond moest worden. Daarmee eindigde Neills kans op de rol en zette Eon de zoektocht voort. Uiteindelijk viel de keuze op Timothy Dalton, nadat Pierce Brosnan door contractuele verplichtingen met Remington Steele niet beschikbaar bleek.
Opvallend genoeg keek Sam Neill zelf altijd met grote nuchterheid terug op zijn Bond-avontuur. In latere interviews vertelde hij dat hij destijds door zijn agent was aangemoedigd – of zelfs onder druk gezet – om auditie te doen. Achteraf vond hij dat hij simpelweg niet geschikt was voor de rol. “Dit was een rol die ik nooit heb gewild en ook nooit zou hebben geaccepteerd,” schreef hij jaren later. “James Bond spelen is één ding, maar James Bond zijn zou ik ondraaglijk hebben gevonden.”
Neill noemde de rol zelfs een “poison chalice”: een zegen én een vloek, omdat de wereldwijde bekendheid een acteur voor altijd met één personage verbindt. Tegelijkertijd sprak hij altijd met veel respect over de acteurs die Bond uiteindelijk wel speelden. “Ik heb altijd gevonden dat alle Bonds op hun eigen manier geweldig waren. Veel beter dan ik ooit zou zijn geweest.”
Hoewel hij nooit 007 werd, had Sam Neill weinig reden om terug te kijken met spijt. Hij groeide uit tot een van de meest gerespecteerde acteurs van zijn generatie met memorabele rollen in Dead Calm, The Hunt for Red October, The Piano en natuurlijk als paleontoloog Dr. Alan Grant in Jurassic Park en de latere vervolgen.
Toch blijft de vraag onder Bondliefhebbers bestaan hoe een Bond met Sam Neill eruit zou hebben gezien. Zijn screentest, die inmiddels online te bekijken is, laat een Bond zien die intelligent, beheerst en elegant is – een interpretatie die dichter bij Ian Flemings literaire creatie ligt dan veel fans zich realiseren. Velen beschouwen Neill daarom nog altijd als een van de grootste “wat als?”-momenten uit de geschiedenis van de franchise. Zijn naam zal altijd verbonden blijven aan de zoektocht naar de opvolger van Roger Moore – en aan een van de meest intrigerende gemiste kansen uit de geschiedenis van 007.
With the passing of Sam Neill, the film world has lost a remarkably versatile actor whose career spanned more than five decades. For Bond fans, however, he will always hold a special place as the man who came closer than almost anyone else to becoming James Bond in 1986, only to miss out at the final hurdle.
When Roger Moore stepped down from the role following A View to a Kill, Eon Productions embarked on one of the most extensive casting processes in the history of the Bond series. Producer Albert R. “Cubby” Broccoli, Michael G. Wilson, Barbara Broccoli, director John Glen and casting director Debbie McWilliams considered dozens of candidates. Among them were Antony Hamilton, Lambert Wilson, Mark Greenstreet, Trevor Eve and Lewis Collins. Before long, however, one name emerged as the clear frontrunner: Sam Neill.
Born in Northern Ireland but raised in New Zealand, Neill had impressed audiences with his leading role as the legendary spy Sidney Reilly in the television series Reilly, Ace of Spies (1983). His combination of intelligence, charm and understated authority seemed perfectly suited to Ian Fleming’s original vision of Bond. Neill was invited to Pinewood Studios for a screen test. During the audition, he performed scenes from From Russia with Love, including the hotel sequence with Tatiana Romanova, played by Maryam d’Abo. He was also tested in an action sequence. According to director John Glen, Neill was “one of the last actors I tested, and I remember he was very good.” Michael G. Wilson and Barbara Broccoli were equally impressed by the New Zealand actor. Wilson later revealed that Neill was the first genuine frontrunner: “We were all impressed with Sam Neill and were very keen to cast him.”
Ultimately, however, the final decision rested with Cubby Broccoli. Although almost everyone involved had been impressed by Neill’s audition, Broccoli was not entirely convinced that he was the right choice to become the next James Bond. As a result, Neill’s chances came to an end and Eon continued its search. The role eventually went to Timothy Dalton after Pierce Brosnan became unavailable due to his contractual commitments to Remington Steele.
Remarkably, Neill himself always looked back on his Bond experience with characteristic perspective. In later interviews, he explained that he had been encouraged—or even pressured—by his agent to audition. Looking back, he felt he simply was not suited to the role. “It was a part I never wanted and would never have accepted,” he wrote years later. “Playing James Bond is one thing, but being James Bond would have been unbearable.”
Neill even described the role as a “poison chalice”: both a blessing and a curse, because worldwide fame can forever associate an actor with a single character. At the same time, he always spoke with great admiration for the actors who ultimately played Bond. “I’ve always thought every Bond was terrific in his own way. Far better than I ever would have been.”
Although he never became 007, Sam Neill had little reason to look back with regret. He went on to establish himself as one of the most respected actors of his generation, delivering memorable performances in Dead Calm, The Hunt for Red October, The Piano and, of course, as palaeontologist Dr Alan Grant in Jurassic Park and its subsequent sequels.
Even so, Bond fans continue to wonder what a Sam Neill Bond might have looked like. His screen test, now widely available online, reveals a Bond who is intelligent, composed and elegant—an interpretation that is arguably closer to Ian Fleming’s literary creation than many fans realise. For that reason, Neill remains one of the greatest “what if?” stories in the history of the franchise. His name will forever be linked to the search for Roger Moore’s successor—and to one of the most fascinating near-misses in the history of 007.